X

Wyszukiwarka portalu iFrancja

Skretyniałe czasy

Skretyniałe czasy

Artykuł wprowadzono: 5 czerwca 2021

Paryski nie-co-dziennik

Jestem siedliskiem geniuszu. Jestem┬ánie┼Ťmiertelny. Jestem w┬ástanie permanentnej erekcji intelektualnej. Moje emocje maj─ů doskona┼é─ů form─Ö czteropo┼Ťladkowego continuum i┬ás─ů delikatne jak najsubtelniejsza materia wszech┼Ťwiata. Budz─ůc si─Ö ka┼╝dego ranka, do┼Ťwiadczam niespotykanego zachwytu bycia Salvadorem Dali ÔÇô┬átak b┼éaznowa┼é najbardziej rozpoznawalny artysta XX wieku. Czy tylko dlatego, ┼╝e ten ÔÇ×wielki masturbatorÔÇŁ uzale┼╝niony od s┼éawy i┬ápieni─Ödzy ┼╝y┼é ÔÇô┬ájak twierdzi┼é ÔÇô┬áw┬áÔÇ×skretynia┼éych czasachÔÇŁ?

Dali show zaw┼éadn─ů┼é paryskim Atelier des Lumi├Ęres, gdzie w czasie schy┼ékowej (miejmy nadziej─Ö) zarazy zainaugurowano multimedialn─ů, immersyjn─ů wystaw─Ö ÔÇ×Dali, nieko┼äcz─ůca si─Ö zagadkaÔÇŁ. Jego dzie┼éa ÔÇô obrazy, rysunki, instalacje, filmy, a tak┼╝e materia┼éy archiwalne dokumentuj─ůce ┼╝ycie surrealisty ÔÇô zaprezentowano w formie gigantycznych projekcji na murach dawnej betonowej sali fabrycznej si─Ögaj─ůcych 10 metr├│w wysoko┼Ťci. Efektu immersji dope┼éni┼éa muzyka Pink Floyd├│w w tej cyfrowej alternatywie dla tradycyjnego muzeum albo jarmarcznej rozrywce, jak chc─ů inni.

W m┼éodo┼Ťci Dali bawi┼é si─Ö r├│┼╝nymi ÔÇ×izmamiÔÇŁ ÔÇô impresjonizmem, puentylizmem, futuryzmem, kubizmem, fowizmem. Do paryskich surrealist├│w przyst─ůpi┼é jako wsp├│┼étw├│rca filmu Bu├▒uela ÔÇ×Pies andaluzyjskiÔÇŁ. Przyj─ů┼é zasad─Ö, ┼╝e b─Ödzie odrzuca┼é wszystko, co podlega racjonalnemu wyja┼Ťnieniu. W ten spos├│b wrota do irracjonalizmu zosta┼éy otwarte! Ekscentryczny tw├│rca mi─Ökkich zegar├│w i p┼éon─ůcych ┼╝yraf mia┼é obsesj─Ö ┼Ťmierci pod postaci─ů nagich cia┼é oraz potrzeb─Ö tworzenia obraz├│w przepe┼énionych seksualnymi symbolami, co nazywano erotycznym delirium. Czaszka kopuluj─ůca z fortepianem, dziewica masturbuj─ůca si─Ö w┼éasn─ů cnot─ů, falliczny chleb. Wymy┼Ťla┼é te┼╝ podobne obiekty, jak s┼éynn─ů sof─Ö w kszta┼écie ust hollywoodzkiej gwiazdy Mae West w kolorze ÔÇ×szokuj─ůcego r├│┼╝uÔÇŁ. Pi─Ökno jest sum─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci naszych zbocze┼ä ÔÇô pisa┼é. ÔÇô Dla mnie erotyzm musi by─ç brzydki, estetyka boska, a ┼Ťmier─ç pi─Ökna. Robi┼é happeningi i instalacje, by┼é prekursorem sztuki performance.

W┬áPary┼╝u szuka┼é kobiety, kt├│ra zaakceptuje jego erotyczne fantazje. I┬áznalaz┼é, gdy spotka┼é Eluarda i┬ájego ┼╝on─Ö ÔÇô┬árosyjsk─ů imigrantk─Ö Helen─Ö Diakonoff. Gdy ko┼äczy┼é portret poety, Helena nie by┼éa ju┼╝ kobiet─ů Francuza, a┬áGal─ů, kt├│ra zdominowa┼éa ┼Ťwiat Dalego. Zosta┼éa jego ┼╝on─ů, muz─ů, opiekunk─ů. Leczy┼éa go z┬ázahamowa┼ä, szale┼ästw, histerii, chroni┼éa przed innymi i┬ásob─ů samym. Malarz j─ů ub├│stwia┼é, obdarza┼é ekstrawaganckim kultem za ┼╝ycia i┬ápo jej ┼Ťmierci. Ona jest moj─ů krwi─ů, tlenem, anio┼éem (…) nietzschea┼äsk─ů apoteoz─ů woli najwy┼╝szej mocy kobiecej; nadkobiet─ů pchan─ů gwa┼étowno┼Ťci─ů w┼éasnych antyproton├│w.

Katalo┼äczyk nie przepada┼é za Pary┼╝em ÔÇ×buzuj─ůcym jak kocio┼é czarownicÔÇŁ. Uwa┼╝a┼é si─Ö za jedynego autentycznego surrealist─Ö. Surrealizm to ja. Popad┼é w konflikt z Bretonem, przyw├│dc─ů ÔÇ×akademickich surrealist├│wÔÇŁ, jak nazywa┼é jego ruch, z kt├│rego zosta┼é wyrzucony. Szuka┼é odnowienia sztuki w nauce. Porzuci┼é swego duchowego ojca Freuda, by zosta─ç synem Heisenberga, tw├│rcy mechaniki kwantowej. Przeszed┼é na paranoiczno-krytyczny mistycyzm polegaj─ůcy na potr├│jnej syntezie: klasycznego malarstwa, wieku atomu i g┼é─Öbokiej duchowo┼Ťci ┼é─ůczonej z erotyk─ů. M├│j mistycyzm jest nie tylko religijny, ale te┼╝ nuklearny i halucynogenny; a erotyzm to kr├│lewska droga ducha bo┼╝ego.

Dali prowokator, Dali megaloman, Dali narkoman pychy ÔÇô zajecha┼é pewnego dnia rolls-royceÔÇÖem pod Sorbon─Ö, by wyg┼éosi─ç wyk┼éad o fenomenologicznych aspektach swej paranoiczno-krytycznej metody, jak─ů przeciwstawia┼é pasywnemu automatyzmowi Bretona. Perorowa┼é o irracjonalno┼Ťci i asocjacjach delirycznych powsta┼éych z obsesyjnych idei. Uwodzi┼é atawizmem kulinarnym. Wierz─Ö tylko w to, co zjem. Wszystko zaczyna si─Ö w ustach i szuka drogi do cia┼éa. Pi─Ökno b─Ödzie jadalne albo nie b─Ödzie go wcale.

Za artystyczny testament Dalego, owoc jego czterdziestu lat poszukiwa┼ä, uchodzi ÔÇ×Po┼é├│w tu┼äczyk├│wÔÇŁ ÔÇô obraz, w kt├│rym po┼é─ůczy┼é r├│┼╝ne style, jakich wcze┼Ťniej u┼╝ywa┼é: surrealizm, akademizm, puentylizm, action painting, taszyzm, abstrakcja geometryczna, pop-art, op-art, sztuka psychodeliczna. Odwo┼éa┼é si─Ö do idei francuskiego filozofa, paleontologa i ksi─Ödza Teilharda de Chardina, do jego koncepcji sko┼äczonego kosmosu w punkcie, kt├│rym dla malarza by┼é ├│w tytu┼éowy po┼é├│w tu┼äczyk├│w.

Dziesi─Ö─ç lat przed ┼Ťmiertelnym atakiem serca Dali zosta┼é cz┼éonkiem paryskiej Acad├ęmie des Beaux-Arts. Upiera┼é si─Ö, ┼╝e imi─Ö Salvador (po hiszpa┼äsku zbawca) nosi nieprzypadkowo, bowiem to jemu jest pisana rola zbawcy. Zbawcy sztuki zagro┼╝onej abstrakcjonizmem i innymi anarchicznymi ÔÇ×izmamiÔÇŁ. Por├│wnywa┼é si─Ö do Nietzschego, z t─ů r├│┼╝nic─ů, ┼╝e w przeciwie┼ästwie do filozofa on nie zwariowa┼é. Jedyne, co odr├│┼╝nia mnie od wariata, to to, ┼╝e nim nie jestem. Lecz czasy, w kt├│rych ┼╝y┼é, uwa┼╝a┼é za ÔÇ×skretynia┼éeÔÇŁ. Zmienia┼é wi─Öc sztuk─Ö w deliryczny teatr, odgrywaj─ůc w nim rol─Ö surrealistycznego b┼éazna. Ca┼ée moje ┼╝ycie by┼éo teatrem. Dlatego te┼╝ zaprojektowane przez siebie muzeum w rodzinnym Figueres nazwa┼é Teatro Museo Dali.

┼╗yrafy p┼éon─ů, a┬áczas ÔÇ×mi─Ökkich zegar├│wÔÇŁ po┼╝era siebie i┬áwszystko wok├│┼é. Nie ma pewno┼Ťci, ┼╝e skretynia┼ée czasy min─Ö┼éy wraz z Dalim. Jest za to inna pewno┼Ť─ç: Jedyn─ů rzecz─ů, jakiej ┼Ťwiat nigdy nie ma do┼Ť─ç, jest przesada. Jeszcze tylko s┼é├│wko Hiszpana o futbol├│wce, kt├│ra nied┼éugo zapanuje nad Europ─ů: Sztuka nie jest podobna do futbolu, w sztuce wi─Ökszo┼Ť─ç goli strzela si─Ö z najgorszych pozycji. Mo┼╝e to i dobry omen dla naszych w tym surrealistycznym ┼Ťnie. ┬á

Leszek Turkiewicz


Najpopularniejsze

Zobacz tak┼╝e


Wydarzenia

Ogłoszenia