Wenecja przed karnawa┼éem – Paryski nie-co-dziennik

Wenecja przed karnawa┼éem – Paryski nie-co-dziennik

Artykuł wprowadzono: 30 grudnia 2018

Najja┼Ťniejsza Rzeczpospolita Wenecka ÔÇô Casanovy i Vivaldiego, przepychu, ostentacji, frywolno┼Ťci, niebywa┼éego rozkwitu sztuk pi─Öknych, szalonej zabawy i karnawa┼éowej maskarady. W ko┼äcu upadku ÔÇô ale jakiego?

W atmosferze radosnej dekadencji wielkiego widowiska. Taka ÔÇ×Ol┼Ťniewaj─ůca Wenecja XVIII wiekuÔÇŁ jest tematem wystawy w paryskim Grand Palais. Co ┼Ťrod─Ö towarzysz─ů jej spektakle: teatralne, muzyczne, taneczne, jakie upodobali sobie wenecjanie upojeni sztuk─ů u┼╝ywania ┼╝ycia, chimerycznego jak oni sami.

Wenecja fascynowa┼éa Europ─Ö. Kosmopolityczne, spowite mg┼é─ů pa┼ästwo-miasto w lagunie, w kt├│rym Wsch├│d przenika┼é si─Ö z Zachodem, fascynowa┼éo nie tylko setk─ů wysepek rozdzielonych drug─ů setk─ů kana┼é├│w po┼é─ůczonych kolejnymi setkami most├│w, fascynowa┼éo mocarstwowo┼Ť┬şci─ů, malarstwem, rze┼║b─ů, oper─ů, magi─ů ornamentyki, stylem ┼╝ycia, osobliwym republika┼äskim ustrojem opartym na w┼éadzy do┼╝├│w wybieranych przez Wielk─ů Rad─Ö. Ostatni 120. do┼╝a Lodovico Manin ust─ůpi┼é w 1797 roku wobec zwyci─Öskiej armii Napoleona. Zdj─ů┼é tradycyjn─ů czapk─Ö (cufiet─Ö) i da┼é s┼éu┼╝─ůcemu: ÔÇ×Bierz, nie b─Ödzie mi ju┼╝ potrzebnaÔÇŁ, po czym Rada og┼éosi┼éa upadek tysi─ůcletniej Republiki.

┼╗adne inne miasto nie wyda┼éo takiej obfito┼Ťci obraz├│w. Na wystawie najwi─Öcej jest dzie┼é Gianantonia Canaletta (jego siostrzeniec i ucze┼ä by┼é na┬şdwornym malarzem Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego), Pietra Longhiego, Giandomenica Tiepola i Francesca Guardiego, malarzy specjalizuj─ůcych si─Ö w tworzeniu wedut, rozleg┼éych panoram miejskich jak Grand Canale czy Piazza San Marco. To na placu ┼Üwi─Ötego Marka, przez Napoleona nazywanym ÔÇ×najwspanialszym salonem EuropyÔÇŁ, rozpoczyna si─Ö coroczne karnawa┼éowe szale┼ästwo ÔÇ×po┼╝egnania z mi─ÖsemÔÇŁ, czyli s┼éynny bal maskowy, ÔÇ×┼Ťwi─Öto b┼éazn├│wÔÇŁ, przebiera┼äc├│w. Wenecki karnawa┼é ÔÇô ho┼éd dla wystawnego stylu ┼╝ycia ÔÇô si─Öga czas├│w poga┼äskich, ale jego rozkwit zbieg┼é si─Ö z upadkiem republik. Pewnie dlatego ta huczna 10-dniowa maskarada smakuje tak powabn─ů dekadencj─ů. To okres szczeg├│lnej swobody obyczajowej. Maski temu sprzyjaj─ů, niweluj─ůc r├│┼╝nice w statusie spo┼éecznym, wieku, p┼éci. W maskach wszyscy s─ů r├│wni, tak samo tajemniczy i pi─Ökni. To tak┼╝e czas wielu przedstawie┼ä poetycko-erotycznych, pantomimicznych i muzycznych.

Muzyka w XVIII wieku by┼éa w Wenecji wsz─Ödzie. Kilkana┼Ťcie rywalizuj─ůcych ze sob─ů teatr├│w operowych czyni┼éo z Najja┼Ťniejszej jedno z najbardziej operowych miast ┼Ťwiata. Spektakle zachwyca┼éy i arystokracj─Ö, i szerok─ů publiczno┼Ť─ç ÔÇô ariami, porywaj─ůcymi pasa┼╝ami, magi─ů dekoracji, wokaln─ů wirtuozeri─ů primadonn i kastrat├│w, tematami intryg, spisk├│w, zdrad. To wtedy objawi┼é si─Ö wielki talent rudow┼éosego ksi─Ödza Antonia Vivaldiego, tw├│rcy ÔÇ×Czterech p├│r rokuÔÇŁ, kt├│ry komponowa┼é te┼╝ opery. Mistrz sztuki uwodzenia, ale nie tylko muzycznego; ta bardziej pospolita zniszczy┼éa jego reputacj─Ö w atmosferze skandalu. Oskar┼╝ony o niestosowne zachowanie wobec uczennicy, sopranistki Anny Gir├│ ┼Ťpiewaj─ůcej w jego operach, opu┼Ť┬şci┼é rodzinn─ů Wenecj─Ö i ruszy┼é podbija─ç Pary┼╝.

Oczywi┼Ťcie najwi─Ökszym uwodzicielem i to nie tylko tamtych czas├│w, ale by─ç mo┼╝e wszech czas├│w, by┼é inny wenecjanin ÔÇô Casanova. Uwi├│d┼é ca┼é─ů Europ─Ö. Geniusz przyjemno┼Ťci zmys┼éowej, hazardzista, awanturnik, rozpustnik, literat, libertyn doskona┼éy. Mia┼é rozleg┼ée zainteresowania i niepowtarzaln─ů osobowo┼Ť─ç, mistrz konwersacji, zw┼éaszcza po francusku, biesiadny hedonista, smakosz ┼╝ycia, win, kobiet. Swoich podboj├│w dokonywa┼é w gondolach, lo┼╝ach operowych, powozach i ko┼Ťcio┼éach, nie tylko w ┼é├│┼╝kach. Tak jak Vivaldi zarabia┼é na ┼╝ycie gr─ů na skrzypcach, ale w przeciwie┼ästwie do ziomka porzuci┼é seminarium duchowne i nie zosta┼é ksi─Ödzem, cho─ç by┼é sekretarzem kardyna┼éa, by┼é przyjmowany przez papie┼╝a Klemensa XIII. Tak jak Vivaldi te┼╝ musia┼é ucieka─ç z Wenecji. Podejrzewany o szpiegostwo z powodu znajomo┼Ťci z francuskim ambasadorem Bernisem, p├│┼║niejszym ministrem spraw zagranicznych, zosta┼é osadzony z pi─Öcioletnim wyrokiem w os┼éawionej celi pod o┼éowianym dachem Pa┼éacu Do┼╝├│w, z kt├│rej uciek┼é z ojcem Balbim przez dziur─Ö w dachu i wyjecha┼é do Pary┼╝a.

Odt─ůd ucieczki, d┼éugi i maskarady by┼éy cz─Ö┼Ťci─ů ┼╝ycia Casanovy. Nie przestawa┼é podr├│┼╝owa─ç. Przemierza┼é tysi─ůce kilometr├│w, wymy┼Ťlaj─ůc libertynizm podr├│┼╝niczy. Z ┼éatwo┼Ťci─ů przekracza┼é granice i zmienia┼é pan├│w. Obywatel Europy. Bywa┼é na dworach kr├│lewskich: Fryderyka Wielkiego, carycy Katarzyny, Stanis┼éawa Augusta Poniatowskiego (pojedynkowa┼é si─Ö z Ksawerym Branickim o w┼éosk─ů aktork─Ö, ci─Ö┼╝ko rani─ůc go w brzuch). Zna┼é Rousseau, z Wolterem rozmawia┼é o literaturze, z Franklinem o przysz┼éo┼Ťci transportu balonowego. Wykorzystuj─ůc swoje mi┼éosne do┼Ťwiadczenia, pom├│g┼é libreci┼Ťcie Mozarta stworzy─ç tytu┼éow─ů posta─ç opery ÔÇ×Don GiovanniÔÇŁ.

Wenecjanie widz─ů w Casanovie uciele┼Ťnienie ducha Najja┼Ťniejszej, dekadencj─Ö zabarwion─ů wyrafinowan─ů zabaw─ů, mask─Ö, unik, podw├│jn─ů gr─Ö, upodobanie do wielkich widowisk, karnawa┼éu, bal├│w maskowych, romans├│w, schadzek, pogo┼ä za przyjemno┼Ťciami i swobodne podej┼Ťcie do kwestii obyczajowych, uwodzenie podniesione do rangi sztuki. By┼é zmienny jak przyp┼éyw i odp┼éyw w lagunie, wolny jak wenecki kot. Wystaw─Ö ko┼äczy nostalgiczne uj─Öcie filmowe: woda podmywa pr├│g weneckich drzwi, s┼éycha─ç muzyk─Ö, dzwon ko┼Ťcio┼éa, szum fal.

Bal. W maskach czy bez ÔÇô ustawiczny ruch cia┼éa i ducha. Przyp┼éyw, odp┼éyw. Ka┼╝dy ruch mo┼╝e by─ç ta┼äcem, manifestacj─ů rado┼Ťci ┼╝ycia. Wi─Öc ÔÇô ta┼äczmy! Zanim sko┼äczy si─Ö karnawa┼é i zacznie czas pokuty.

Leszek Turkiewicz





Najpopularniejsze

Zobacz tak┼╝e