W cieniu hiszpanki – Paryski nie-co-dziennik

W cieniu hiszpanki – Paryski nie-co-dziennik

Artykuł wprowadzono: 14 listopada 2020

To by┼é umys┼é wolny, uparty i┬áporywczy, o┬á┼╝ar┼éocznym apetycie na ┼╝ycie. Nale┼╝a┼é do ApollinaireÔÇÖa, kt├│rego w┬álistopadow─ů noc, na dwa dni przed ko┼äcem pierwszej wojny, zabi┼éa w┬áPary┼╝u pandemia grypy hiszpanki. Mia┼é 38┬álat. Niedawno min─Ö┼éa 140. rocznica jego urodzin. Do niedawna te┼╝ pary┼╝anie mogli ogl─ůda─ç jego intryguj─ůcy portret na wystawie ÔÇô┬áÔÇ×Giorgio de Chirico. Malarstwo metafizyczneÔÇŁ w┬ámuzeum Orangerie. Z┬ápowodu koronawirusa zosta┼éa zawieszona, przeniesiona w┬á┼Ťwiat wirtualny. Bo i┬ádzi┼Ť g─Östnieje krajobraz pandemiczny. Padaj─ů kolejne dzienne rekordy zaka┼╝e┼ä i┬ázgon├│w. Pary┼╝, jak inne miasta, staje si─Ö miastem widmem.

ÔÇ×MetafizycznaÔÇŁ ekspozycja Chirico przedstawia jego tw├│rcz─ů drog─Ö w drugiej dekadzie XX wieku. Prowadzi przez labirynt niezwyk┼éej wyobra┼║ni malarza. Tka ni─ç Ariadny wok├│┼é onirycznych dzie┼é prekursora surrealizmu. To swoista fabryka sn├│w, kt├│rej motorem jest tajemnica. I czas. Czas, kt├│ry zakrzep┼é mi─Ödzy tym, co zewn─Ötrzne i wewn─Ötrzne. Zosta┼éa po nim z┼éowroga atmosfera nostalgii, melancholii, samotno┼Ťci w dominuj─ůcym pejza┼╝u miejskim. Miejsca opustosza┼éy. Wsz─Ödzie samotne place, ulice, budynki, arkady, dziwne cienie, fontanny, irracjonalna perspektywa iluzji. Zaburzenia perspektywy nak┼éadaj─ů si─Ö na nieoczekiwane efekty z zegarem i pos─ůgami w pustce tego┼╝ pejza┼╝u miejskiego. ÔÇ×Poranna medytacjaÔÇŁ, ÔÇ×Melancholia odjazduÔÇŁ, ÔÇ×Niepok├│j poetyÔÇŁ, ÔÇ×Nagroda wr├│┼╝kiÔÇŁ, ÔÇ×Nostalgia za niesko┼äczono┼Ťci─ůÔÇŁ czy ├│w ÔÇ×Portret ApollinaireÔÇÖaÔÇŁ. Figury ze ┼Ťwiata antycznego, ba┼Ťniowego, mitycznego. T─Ösknota za zniekszta┼écon─ů pami─Öci─ů. Wolno┼Ť─ç ÔÇô ale co najwy┼╝ej ironicznej gry w nadziei odrodzenia si─Ö nowego ┼Ťwiata i nowych si┼é. Pittura metafisica uwiod┼éa surrealist├│w.

Giorgio de Chirico (1888 ÔÇô┬á1978), w┼éoski malarz urodzony w┬áGrecji, b─Öd─ůcy pod wp┼éywem pism Nietzschego i┬áSchopenhauera, przyjecha┼é do Pary┼╝a jesieni─ů 1911 roku. Jego tw├│rcza przenikliwo┼Ť─ç oraz poetycka sp├│jno┼Ť─ç zafascynowa┼éy Apolli┬şnaireÔÇÖa, u┬ákt├│rego bywa┼é na cotygodniowych spotkaniach paryskich artyst├│w. Tam pozna┼é swego pierwszego marszanda Paula GuillaumeÔÇÖa. Chirico zaprzyja┼║ni┼é si─Ö z┬áawangardowym poet─ů ApollinaireÔÇÖem, autorem ÔÇ×AlkoholiÔÇŁ i┬áÔÇ×Zamordowanego poetyÔÇŁ, centraln─ů postaci─ů tamtej epoki, emblematycznej dla rewolucji estetycznej, kt├│ra zrodzi┼éa sztuk─Ö nowoczesn─ů. Francuski poeta z┬ádum─ů manifestowa┼é polskie pochodzenie.

Hrabia Kostrowicki vel Apollinaire urodzi┼é si─Ö w Rzymie jako Guillaume Albert Vladimir Alexander Apollinaire Kostrowicki. Z pierwszego i ostatniego imienia utworzy┼é pseudonim, pod jakim pozna┼é go ┼Ťwiat. Jego matk─ů by┼éa pi─Ökna awanturnica, nami─Ötna hazardzistka, bywalczyni kasyna w Monte Carlo, polska szlachcianka Angelika Kostrowicka. Nigdy nie wyjawi┼éa, kto jest ojcem GuillaumeÔÇÖa. Dzieci┼ästwo i m┼éodo┼Ť─ç sp─Ödzi┼é w Monako, Cannes i Nicei. Maj─ůc 20 lat, osiad┼é w Pary┼╝u, tam gdzie… Pod mostem Mirabeau p┼éynie Sekwana i niejedna mi┼éo┼Ť─ç… Jak cho─çby ta do angielskiej guwernantki Anny Playden, do malarki Marie Laurencin, ognistej arystokratki Lou, profesorki literatury Madeleine Pag├Ęs, do kt├│rej Apollinaire wysy┼éa┼é mi┼éosne wyznania z okop├│w pierwszej wojny, s┼éu┼╝─ůc w Legii Cudzoziemskiej, a┼╝ zosta┼é ranny w g┼éow─Ö po wybuchu granatu i przeniesiony do rezerwy; czy mi┼éo┼Ť─ç do pi─Öknej rudow┼éosej Jacqueline Kolb, po┼Ťlubionej kilka miesi─Öcy przed ┼Ťmierci─ů.

Mimo przedwczesnej ┼Ťmierci naznaczy┼é ca┼é─ů generacj─Ö artyst├│w MontparnasseÔÇÖu. Jego wra┼╝liwo┼Ť─ç i nienasycona ciekawo┼Ť─ç uczyni┼éy z niego odkrywc─Ö i animatora nowego typu ekspresji artystycznej, jakiego nie znano od czas├│w BaudelaireÔÇÖa ÔÇô twierdzi┼é Andr├ę Breton. By┼é zwi─ůzany z fowistami, sympatyzowa┼é z kubistami, torowa┼é drog─Ö surrealizmowi (wymy┼Ťli┼é ten termin), w─Ödrowa┼é drogami orfizmu. Fascynowa┼é si─Ö sztuk─ů afryka┼äsk─ů, ale i kultur─ů popularn─ů, plakatem, teatrem, cyrkiem, kinem, fotografi─ů. Za┼éo┼╝y┼é pismo ÔÇ×Wieczory ParyskieÔÇŁ, a z Alfredem Jarrym i Andr├ę Salmonem ÔÇô ÔÇ×Uczt─Ö EzopaÔÇŁ. Pisa┼é kroniki i krytyki. Przejawia┼é upodobania do groteski, absurdu, kpiny.

Apollinaire kolekcjonowa┼é artystyczne przyja┼║nie: Matisse, C├ęzanne, Rousseau, Braque, L├ęger, Dufy, Chagall, Delaunay… Przyja┼║ni┼é si─Ö z tak r├│┼╝nymi ekscentrykami, jak anarchista Vlaminck, wolny duchem samotnik, buntownik i prowokator; jak intelektualista Duchamp, kt├│ry sta┼é si─Ö wyzwaniem dla ca┼éej sztuki i antysztuki wsp├│┼éczesnej; czy jak wiecznie m┼éody dandys, ┼Ťwiatowiec, b┼éyskotliwy i cyniczny prestidigitator Picabia. Szczeg├│ln─ů przyja┼║ni─ů ÔÇô opr├│cz Chirica ÔÇô darzy┼é Picassa, przyja┼║ni─ů zar├│wno artystyczn─ů, jak i osobist─ů. Byli ┼Ťwiadkami na swych ┼Ťlubach, komplementowali si─Ö, podzielali szczeg├│lny smak do erotyzmu, nie tyko w sztuce. Obaj w swej tw├│r┬şczo┼Ťci czerpali z seksualno┼Ťci. Hiszpan p─Ödzlem przekonywa┼é, ┼╝e ka┼╝da sztuka podszyta jest erotyk─ů, a polski Francuz czyni┼é to pi├│rem, m.in. w powie┼Ťci erotycznej (dla niekt├│rych pornograficznej) ÔÇ×Jedena┼Ťcie tysi─Öcy pa┼éekÔÇŁ czy w poetyckiej prozie ÔÇ×Gnij─ůcy czarodziejÔÇŁ o trudno┼Ťciach w m─Ösko-kobiecych relacjach. Wyda┼é te┼╝ antologi─Ö dzie┼é erotycznych ÔÇ×Mistrzowie mi┼éo┼ŤciÔÇŁ ilustrowan─ů przez Deraina.

Tyle! A┬ápod mostem Mirabeau ci─ůgle p┼éynie Sekwana. I┬ániech p┼éynie, niech ani czas nie wraca, ani mi┼éo┼Ť─ç po┼╝egnana… to i┬árado┼Ť─ç wr├│ci.

Leszek Turkiewicz


Najpopularniejsze

Zobacz tak┼╝e