Kurs 鈧瑄ro: z艂

艢redniowieczna pu艂apka na turyst贸w

艢redniowieczna pu艂apka na turyst贸w

Artyku艂 wprowadzono: 24 maja 2020

Monumentalne opactwo 艣w. Micha艂a Archanio艂a od wiek贸w dominuje nad nosz膮c膮 t臋 sam膮 nazw臋 zatok膮. Historia Mont-Saint-Michel jest nierozerwalnie zwi膮zana z聽dziejami Francji 鈥撀爋d wczesnego 艣redniowiecza po wsp贸艂czesn膮 kwarantann臋 鈥撀燼le te偶 z聽otaczaj膮c膮 natur膮.

Mont-Saint-Michel stanowi niezwyk艂y przyk艂ad pot臋gi cz艂owieka i natury. Kamienne miasteczko i przede wszystkim g贸ruj膮cy nad zatok膮 klasztor ukazuj膮 ludzk膮 determinacj臋 i si艂臋 intelektu 鈥 zbudowanie kompleksu imponuj膮cych budynk贸w na kamienistym wzg贸rzu, b臋d膮cym na dodatek przez du偶膮 cz臋艣膰 czasu wysp膮, wymaga艂o ogromnych umiej臋tno艣ci ze strony 艣redniowiecznych architekt贸w i budowniczych. Ale zwiedzanie tego ponadtysi膮cletniego miasteczka wywo艂uje nie tylko zachwyt nad pot臋g膮 roma艅skich i gotyckich budowli, ale te偶 nad natur膮: ci膮gn膮cym si臋 po horyzont widokiem na zatok臋, ko艂uj膮cymi nad opactwem ptakami i wreszcie nieub艂aganym rytmem przyp艂yw贸w i odp艂yw贸w, kt贸re od wiek贸w na przemian 艂膮cz膮 wzg贸rze z l膮dem i zmieniaj膮 je w wysp臋.

Majestatyczna sylwetka opactwa Saint-Michel sta艂a si臋 dzisiaj symbolem masowej turystyki 鈥 przedstawiana na kartkach pocztowych, przywo艂ywana w reklamach promuj膮cych Francj臋. Przyci膮ga obecnie ponad dwa miliony turyst贸w rocznie, z czego cz臋艣膰 wiosn膮, ale g艂贸wnie latem. W szczytowym momencie na wyspie przebywa nawet 16 tysi臋cy os贸b dziennie. Ale nap艂yw obcych na wysp臋 nie jest niczym nowym. Od wczesnego 艣redniowiecza Mont-Saint-Michel by艂o wa偶nym punktem pielgrzymkowym. W efekcie wok贸艂 opactwa na wzg贸rzu powsta艂a wioska, kt贸ra 偶y艂a 鈥 i 偶yje do dzisiaj 鈥 g艂贸wnie z odwiedzaj膮cych przyci膮ganych przez wiar臋 i niezwyk艂y charakter wyspy, jej tajemnicz膮 i burzliw膮 histori臋 oraz niezwyk艂膮 architektur臋 opactwa.

Od legendy do historii

Jak g艂osz膮 艣redniowieczne przekazy i lokalne opowie艣ci, historia Mont-Saint-Michel si臋ga staro偶ytno艣ci. Wzg贸rze nosi艂o w贸wczas nazw臋 Mont-Tombe, czyli dos艂ownie we wsp贸艂czesnym francuskim 鈥濭贸ra Gr贸b鈥, cho膰 specjali艣ci wywodz膮 s艂owo 鈥瀟ombe鈥 nie od 艂aci艅skiego 鈥瀟umba鈥 鈥 鈥瀏r贸b鈥, ale od indoeuropejskiego 鈥瀟um鈥, czyli 鈥瀙ag贸rek鈥. Wed艂ug przekaz贸w mia艂o si臋 tu znajdowa膰 miejsce kultu druid贸w. Wsp贸艂czesne badania archeologiczne nie potwierdzi艂y tych opowie艣ci 鈥 pierwsze znane i udokumentowane 艣lady 偶ycia i kultu na wyspie pochodz膮 z VI w., kiedy na Mont-Tombe zamieszkali eremici.

Ale prawdziwa historia opactwa si臋ga 708 roku, kiedy biskup Avranches, 艣w. Aubert, nakaza艂 wzniesienie na wyspie kaplicy po艣wi臋conej 艣w. Micha艂owi Archanio艂owi. Wed艂ug legendy, to sam archanio艂 rozkaza艂 biskupowi wznie艣膰 ko艣ci贸艂 na Mont-Tombe, na pami膮tk臋 walki ze smokiem, kt贸ra mia艂a si臋 tam zako艅czy膰. Biskup, widz膮c, jak trudny jest to teren, uzna艂 zadanie za niewykonalne i zacz膮艂 podejrzewa膰 szata艅ski podst臋p. Archanio艂 powr贸ci艂 wi臋c do Auberta we 艣nie, powtarzaj膮c rozkaz i aby udowodni膰 sw膮 鈥瀉nielsko艣膰鈥, mocno nacisn膮艂 palcem g艂ow臋 biskupa, pozostawiaj膮c mu dziwne wg艂臋bienie, kt贸re nie znikn臋艂o po przebudzeniu (czaszk臋 z tajemnicz膮 dziur膮 do dzi艣 mo偶na ogl膮da膰 w bazylice Saint-Gevrais w Avranches). 脫w namacalny dow贸d przekona艂 biskupa i na jego polecenie zbudowano ko艣ci贸艂, a konsekrowano go w 709 roku. W 710 roku po raz pierwszy odnajdujemy zapisan膮 now膮 nazw臋 wzg贸rza: Mons Sancti Michaeli in periculo maris. Ko艣ci贸艂 na 鈥濿zg贸rzu 艢wi臋tego Micha艂a od niebezpiecze艅stw na morzu鈥 mia艂 chroni膰 pielgrzym贸w od zagro偶e艅, jakie nios艂y za sob膮 wody zatoki. Z czasem nazwa ta zosta艂a skr贸cona do znanej nam obecnie: Mont-Saint-Michel 鈥 Wzg贸rze 艢wi臋tego Micha艂a.

Pocz膮tki i wczesna historia opactwa nikn膮 wi臋c w mrokach pami臋ci i zagmatwanych legendach. Znana nam dzisiaj monumentalna gotycka budowla przykry艂a niemal wszystkie pozosta艂o艣ci wcze艣niejszych konstrukcji, cho膰 od czasu do czasu archeologom udaje si臋 odnale藕膰 艣lady przesz艂o艣ci, jak odkryta pod koniec XIX w. kaplica Notre-Dame-sous-Terre czy ods艂oni臋ty w niej w 1970 roku fragment muru b臋d膮cy by膰 mo偶e pozosta艂o艣ci膮 po pierwotnej budowli zleconej przez biskupa Auberta.

Na przestrzeni wiek贸w opactwo nieustannie przebudowywano, co wi膮za艂o si臋 zar贸wno ze stanem budynk贸w (藕le zbudowane lub 藕le konserwowane fragmenty kilkukrotnie si臋 zawala艂y), jak i ze zmianami w 偶yciu religijnym i politycznym. W 956 lub 966 roku opactwo przej臋li benedyktyni, kt贸rzy z czasem uczynili z niego wa偶ne centrum kulturowe i religijne, przyci膮gaj膮ce pielgrzym贸w z ca艂ej Europy, tym bardziej 偶e Mont-Saint-Michel by艂o nie tylko docelowym miejscem pielgrzymek, ale r贸wnie偶 jednym z najwa偶niejszych punkt贸w na Szlaku 艣w. Jakuba.

Opactwo prze偶y艂o wiele dramatycznych chwil, zw艂aszcza w czasie licznych wojen toczonych w regionie. Na pocz膮tku XIII wieku, w trakcie konfliktu mi臋dzy Filipem II Augustem a Janem bez Ziemi, Gwidon z Thouars zmasakrowa艂 ludno艣膰 wyspy, a nie mog膮c prze艂ama膰 obrony opactwa, podpali艂 wiosk臋, przez co sp艂on臋艂y r贸wnie偶 zabudowania ko艣cielne. 100 lat p贸藕niej rozpocz臋艂a si臋 wojna stuletnia, w trakcie kt贸rej opactwo wielokrotnie oblegano (jedno z obl臋偶e艅 trwa艂o… 30 lat), ale te偶 umacniano i rozbudowywano. W efekcie Mont-Saint-Michel pozosta艂o jedynym ufortyfikowanym miejscem w Normandii, kt贸re w czasie wojny stuletniej nie zosta艂o zdobyte.

Z czasem jednak wzg贸rze zacz臋艂o traci膰 znaczenie militarne i religijne. Pielgrzymi przestali przybywa膰, mnisi opuszczali opactwo, w XVIII wieku pozostawa艂a ich tam ledwie garstka, za艣 opactwo zamieni艂o si臋 w wi臋zienie, kt贸re zacz臋to nazywa膰 鈥濨astyli膮 m贸rz鈥. Paradoksalnie by膰 mo偶e to w艂a艣nie ocali艂o Mont-Saint-Michel w trakcie rewolucji. W przeciwie艅stwie bowiem do wielu innych budowli religijnych, kt贸re zburzono, wykorzystano jako 藕r贸d艂o materia艂贸w budowlanych czy po prostu popad艂y w ruin臋, Mont-Saint-Michel przetrwa艂o, cho膰 zamienione w ponure, budz膮ce groz臋 wi臋zienie. Pozosta艂o nim przez kolejne dekady i dopiero Napoleon III w 1863 roku zdecydowa艂 o jego zamkni臋ciu, zar贸wno ze wzgl臋du na protesty w zwi膮zku z warunkami, w jakich przetrzymywani byli wi臋藕niowie, jak i na niegodne wykorzystanie takiego miejsca (Victor Hugo stwierdzi艂, 偶e patrz膮c na wi臋zienie w takim miejscu, 鈥瀖amy wra偶enie, 偶e patrzymy na ropuch臋 w relikwiarzu鈥) oraz ze wzgl臋du na problemy logistyczne. Opactwo by艂o ju偶 w贸wczas w bardzo z艂ym stanie.

Pod koniec XIX wieku rozpocz臋to prace konserwacyjne, kt贸rych podj臋li si臋 dwaj uczniowie Viollet-le-Duca (s艂ynny architekt odpowiedzialny聽m.in. za renowacj臋 Notre-Dame de Paris): Paul Gout i聽脡douard Corroyer. Wzmocniono struktur臋 budowli, odbudowano dzwonnic臋 i聽iglic臋 wielokrotnie niszczone w聽ci膮gu wiek贸w przez po偶ary po uderzeniu pioruna. Odkryto r贸wnie偶 kaplic臋 Notre-Dame-sous-Terre (鈥濶asza Pani pod Ziemi膮鈥), b臋d膮c膮 najstarszym zachowanym w聽tak kompletnym stanie elementem wczesnych zabudowa艅. Wreszcie wykonano poz艂acan膮 figur臋 Archanio艂a Micha艂a, wysok膮 na 3,5聽m i聽wa偶膮c膮 800聽kg, kt贸r膮 umieszczono na szczycie iglicy. Na skrzyd艂ach i聽wzniesionym mieczu umieszczono piorunochron 鈥撀燗rchanio艂 Micha艂 dos艂ownie chroni wi臋c swoje opactwo przed burz膮.

Pu艂apka na turyst贸w

Pod koniec XIX wieku Mont-Saint-Michel zacz臋艂o si臋 odradza膰 jako miejsce pielgrzymek, cho膰 raczej ju偶 turyst贸w we wsp贸艂czesnym znaczeniu. W 1880 roku uko艅czono niezatapialn膮 w czasie przyp艂yw贸w drog臋, kt贸r膮 kursowa艂 tramwaj parowy. W 1922 roku w opactwie ponownie zacz臋to odprawia膰 msze, a w 1966 z okazji obchod贸w tysi膮clecia powstania Mont-Saint-Michel Francja udzieli艂a zgody na powr贸t mnich贸w. 15 zakonnik贸w przys艂anych z innych opactw sp臋dzi艂o w贸wczas na wzg贸rzu rok, celebruj膮c tysi膮clecie obecno艣ci benedyktyn贸w na wyspie. Dzi臋ki podpisanej w 1969 roku umowie grupa mnich贸w i mniszek zamieszka艂a na wzg贸rzu na sta艂e, cho膰 z czasem coraz mniej w艣r贸d nich by艂o benedyktyn贸w. Ostatecznie w 2001 roku w opactwie zadomowili si臋 przedstawiciele i przedstawicielki Monastycznych Wsp贸lnot Jerozolimskich.

Pocz膮tek lat 2000 by艂 dla Mont-Saint-Michel wa偶ny tak偶e z innego powodu: wzg贸rze zacz臋艂o odzyskiwa膰 wyspiarski charakter. Zbudowana w XIX wieku droga zaburza艂a cyrkulacj臋 wody w zatoce, sprawiaj膮c, 偶e gromadzi艂y si臋 w niej osady i stopniowo j膮 zasypywa艂y. Zdecydowano si臋 na rozbi贸rk臋 starej drogi i zbudowano now膮 grobl臋 oraz specjalny system zap贸r, kt贸re podnosz膮 si臋 i opuszczaj膮 zgodnie z rytmem przyp艂yw贸w i odp艂yw贸w, pozwalaj膮c na swobodny ruch wody, jednocze艣nie oczyszczaj膮c zatok臋 z鈥痭agromadzonych osad贸w. Wok贸艂 projektu nie brakowa艂o polemiki skoncentrowanej cz臋艣ciowo na kwestii, czy taka inwestycja rzeczywi艣cie ma sens i oka偶e si臋 skuteczna, a przede wszystkim na wp艂ywie tej decyzji na turystyk臋. Zwiedzaj膮cy bowiem coraz liczniej odwiedzaj膮 opactwo: w 1860 roku do Mont dociera艂o oko艂o 10 tys. os贸b rocznie, w 1908 roku liczba ta przekroczy艂a 100 tys. W 1979 roku wzg贸rze wraz zatok膮 wpisano na list臋 艣wiatowego dziedzictwa UNESCO, co dodatkowo zwi臋kszy艂o presti偶 miejsca. Obecnie jest to jedna z ulubionych atrakcji turystycznych we Francji, ale te偶 swoista 鈥瀙u艂apka na turyst贸w鈥, jak okre艣li艂 to w rozmowie z Le Figaro Jo毛l Lerognon, w艂a艣ciciel restauracji 鈥濴a ferme Saint-Michel鈥. Cz臋艣ciowo problem wynika zapewne z monopolu handlowo-politycznego, jaki zapanowa艂 na wyspie: trzy rodziny posiadaj膮 wi臋kszo艣膰 hoteli, restauracji i innych punkt贸w us艂ugowych i handlowych, a ich przedstawiciele latami zajmowali fotel mera. I cho膰 miasteczko zarabia na turystach gigantyczne pieni膮dze, co roku gmina maj膮ca 4 km2 powierzchni notuje wp艂ywy z turystyki si臋gaj膮ce 80 milion贸w euro, nie przek艂ada si臋 to na jako艣膰 proponowanej oferty. 鈥 Obs艂uga turyst贸w i proponowane im jedzenie s膮 marne. Mieszka艅cy wzg贸rza maj膮 zasad臋: klienci przychodz膮 tylko raz, wi臋c trzeba ich oskuba膰 鈥 stwierdzi艂 Jo毛l Lerognon, dodaj膮c, 偶e obecna sytuacja kwarantanny, chocia偶 dramatyczna z punktu widzenia ekonomii, mo偶e sta膰 si臋 okazj膮 do zmian.

Opustosza艂a samotnia

Obecnie Mont-Saint-Michel opustosza艂o. Na szczycie d艂ugich schod贸w prowadz膮cych do g贸rnego ko艣cio艂a wisi kartka: 鈥瀂 powodu epidemii publiczne nabo偶e艅stwa zosta艂y odwo艂ane. Bracia i siostry modl膮 si臋 za wszystkich鈥. Na wyspie, poza starszym ma艂偶e艅stwem mieszkaj膮cym na miejscu na sta艂e i patrolami policji oraz 偶andarmerii, pozosta艂o obecnie pi臋ciu braci i sze艣膰 si贸str z Monastycznych Wsp贸lnot Jerozolimskich. Mnisi i mniszki wys艂uchali wsp贸lnie przem贸wienia Emmanuela Macrona przez internet i jak wyja艣ni艂 w rozmowie telefonicznej z AFP brat Th茅ophane: 鈥濨ior膮c pod uwag臋, co si臋 dzieje, my r贸wnie偶 ograniczyli艣my przemieszczanie si臋 do absolutnie niezb臋dnego minimum. W 偶yciu monastycznym jeste艣my przyzwyczajeni do samotno艣ci i ciszy, nie boimy si臋 tego. Ale dla wielu naszych rodak贸w cisza i samotno艣膰 s膮 przera偶aj膮ce. Wielu ludzi prze偶ywa teraz trudne chwile, modlimy si臋 za nich鈥. Ale brat Th茅ophane zauwa偶y艂 te偶 inne zjawisko: 鈥濩isza sprawia, 偶e odnajdujemy d藕wi臋ki natury, ptak贸w, morza鈥. Po raz pierwszy od wiek贸w Mont-Saint-Michel ponownie sta艂 si臋 prawdziw膮 samotni膮, kt贸rej rytm 偶ycia wyznaczaj膮 natura i modlitwa.

Magda Sawczuk


Najpopularniejsze

Zobacz tak偶e