Geniusz! Paryski nie-co-dziennik

Geniusz! Paryski nie-co-dziennik

Artyku艂 wprowadzono: 28 kwietnia 2019

M贸wiono, 偶e musia艂 zawrze膰 pakt z diab艂em, by do ko艅ca pozna膰 cz艂owieka. Uczony i artysta o nienasyconej ciekawo艣ci 艣wiata: matematyka, fizyka, filozofia, anatomia, optyka, malarstwo, rze藕ba, teatr, muzyka, architektura, urbanistyka, aeronautyka, mechanika, hydrologia, militaria, geologia, zoologia…

D艂ugo trzeba wymienia膰 dziedziny, w kt贸rych by艂 niedo艣cignionym mistrzem. Powszechnie znany jako tw贸rca zagadkowo u艣miechaj膮cej si臋 Mony Lisy, naturalizowanej pary偶anki z Luwru, kt贸r膮 poeta Gautier nazwa艂 鈥濻finksem pi臋kna鈥. Geniusz Leonardo z toska艅skiego miasteczka Vinci zmar艂 500 lat temu, 2 maja 1519 roku we Francji, w r贸wnie ma艂ym miasteczku Amboise, o czym przypominaj膮 liczne publikacje, jakie z tej okazji ukaza艂y si臋 w Pary偶u.

Leonardo da Vinci ostatnie trzy lata 偶ycia sp臋dzi艂 w pa艂acu Clos Luc茅 w dolinie Loary pod opiek膮 francuskiego kr贸la Franciszka I, mianowany jego doradc膮, nadwornym malarzem, architektem i in偶ynierem. Emigruj膮c do Francji, przywi贸z艂 na grzbiecie mu艂a ow膮 鈥瀎lorenck膮 pi臋kno艣膰鈥 namalowan膮 na desce topoli, najbardziej rozpoznawalny obraz na 艣wiecie. Zgodnie z ostatni膮 wol膮 za偶yczy艂 sobie, by w jego pogrzebie uczestniczy艂o 60 偶ebrak贸w nios膮cych 艣wiece, za co mieli otrzyma膰 godziw膮 zap艂at臋. Ten najwszechstronniej utalentowany cz艂owiek wszech czas贸w pozostawi艂 po sobie dzie艂o, kt贸re zapowiada艂o nasz膮 wsp贸艂czesn膮 cywilizacj臋 techniczn膮. Jeszcze nie opart膮 na elektryczno艣ci, antybiotykach, satelitach czy nowych technologiach, ale ju偶 na kulcie praktycznej wiedzy i naukowego eksperymentu. Swe zapiski licz膮ce 120 zeszyt贸w powierzy艂 ulubionemu uczniowi Melziemu, jak wynika z testamentu sporz膮dzonego 23 kwietnia 1519 roku. Do dzi艣 ocala艂o 7000 stron notatek, co wed艂ug przypuszcze艅 uczonych stanowi 20 proc. ca艂o艣ci; reszta zagin臋艂a. Najs艂ynniejsze ich zbiory to Kodeks Atlantycki i Kodeks Hammera zakupiony przez Billa Gatesa za ponad 30 mln dolar贸w. Prawdziwa encyklopedia wiedzy napisana pismem lustrzanym z prawej do lewej, co 鈥 jak si臋 przypuszcza 鈥 wynika艂o z lewor臋czno艣ci autora, dzi臋ki czemu nie rozmazywa艂 atramentu. Pewne fragmenty do dzi艣 nie zosta艂y rozszyfrowane.

Geniusz by艂 synem toska艅skiego notariusza i ch艂opki zrodzonym z nieprawego 艂o偶a, wychowywany przez dziadk贸w ze strony matki. Samouk. Nie otrzyma艂 akademickiego wykszta艂cenia. Nie by艂 cudownym dzieckiem, niczego znacz膮cego przed 25. rokiem 偶ycia nie osi膮gn膮艂. Obyczajowo艣ci膮 prowokowa艂 otoczenie. Oskar偶ony o sodomi臋 stan膮艂 przed trybuna艂em (ostatecznie oskar偶enie wycofano). Wegetarianin, homoseksualista. Jego drobiazgowo przeprowadzane sekcje zw艂ok oraz odlewy ludzkiego m贸zgu i kom贸r serca da艂y mu przydomek 鈥瀊rata Fausta鈥. Wyprzedza艂 czas. Opracowa艂 projekty helikoptera podnoszonego przez wirnik, kad艂uba 艂odzi podwodnej, silnika nap臋dzanego energi膮 wody, czo艂gu, spadochronu, prototypu samochodu, roweru. Zajmowa艂 si臋 zagadnieniami grawitacji, kwadratury ko艂a, badaniem skamielin i 艣wiat艂a, kt贸re okre艣la艂 mianem energii pozbawionej masy. Znany bardziej z dzia艂a艅 artystycznych, zw艂aszcza malarskich arcydzie艂, mimo 偶e nie namalowa艂 wielu obraz贸w 鈥 oko艂o 30 podczas 40-letniej kariery, z kt贸rych zachowa艂a si臋 po艂owa.

Obrazem najlepiej znanym, najcz臋艣颅ciej ogl膮danym, najch臋tniej zapo偶yczanym jest Gioconda vel Mona Lisa, 艣wiatowy symbol sztuki, kt贸ry Napo颅leon nazywa艂 鈥濻finksem Zachodu鈥. Przez pewien czas u艣miecha艂a si臋 do niego w jego sypialni. Dzi艣 u艣miecha si臋 do kilkunastu tysi臋cy odwiedzaj膮cych j膮 turyst贸w dziennie. Znane s膮 jej pastisze, kt贸re na trwa艂e wesz艂y do historii sztuki: Marcela Duchampa z w膮sami, Salvadora Dalego z w膮sami i dolarami czy Fernanda L茅gera z p臋kiem kluczy. By艂y kopie z futbol贸wk膮, patrz膮c膮 na widz贸w zezem, na艣laduj膮c膮 artystk臋 musicalow膮. Jej wizerunek wykorzystywano w modzie, reklamie 艣rodk贸w pior膮cych, ciuch贸w, aperitif贸w. Sta艂a si臋 nawet obiektem agresji ze strony pewnego m臋偶czyzny utrzymuj膮cego, 偶e jest w niej bole艣nie zakochany. Rzucano w ni膮 kamieniem, porcelanowym kubkiem, kwasem. Od 2005 roku chroni j膮 kuloodporna gablota z szyb膮 grubo艣ci 38 mm. Tylko trzy razy opu艣ci艂a Luwr: kiedy ukrad艂 j膮 w艂oski malarz pokojowy Peruggia (1911), 偶eby 鈥 jak twierdzi艂 鈥 zabra膰 j膮 do ojczyzny, oraz eksponowana w Nowym Jorku (1963) i Tokio (1974).




Do dzi艣 spekuluje si臋, co kryje si臋 za u艣miechem tej ikony sztuki. Po艣wi臋cono temu powa偶ne badania anatomiczno-laserowo-identyfikacyjne. 呕e sportretowana kobieta ma 168 cm wzrostu, 偶e jest ci臋偶arna, 偶e jej u艣miech zdradza astm臋, niedoczynno艣膰 tarczycy, wysoki poziom cholesterolu. P艂e膰 r贸wnie偶 by艂a tematem kontrowersji. Mia艂a by膰 efebem, transwestyt膮, przetworzonym wizerunkiem samego Leonarda; a niedawno odkryto w jej 藕renicach tajemnicze male艅kie litery. Tylko pierwszy biograf Leonarda, Vasari, nie w膮tpi艂, 偶e artysta namalowa艂 portret Mony Lisy del Giocondo na zam贸wienie jej m臋偶a, florenckiego patrycjusza. Ale dlaczego nie przekaza艂 jemu portretu, a zabra艂 do Francji? Dziwne jest te偶, 偶e nie zachowa艂 si臋 jeden szkic Giocondy, lecz kilka. By膰 mo偶e nie pozowa艂a mu 偶adna modelka, i nie jest to portret konkretnej kobiety, ale malarskie studium jej idea艂u.

Leonardo da Vinci cz臋sto nie ko艅czy艂 swych dzie艂. Zostawia艂 je non finito, jakby zatrzymane w鈥痺iecznym procesie odkrywania cudu natury. Doskona艂o艣ci dopatrywa艂 si臋 w Bogu, kt贸rego szuka艂 ponad ko艣cieln膮 w艂adz膮, czystego i perfekcyjnego jak matematyczna figura, za kt贸rej tajemniczym pi臋knem pod膮偶a艂 przez ca艂e 偶ycie. 67 lat prze偶y艂; a swym potomnym pozostawi艂 tak膮 rad臋: 呕yj z entuzjazmem, bez l臋ku. Podziwiaj sw膮 cielesn膮 pow艂ok臋 i nie smu膰 si臋, 偶e jak innych dosi臋gnie ci臋 艣mier膰. Raduj si臋! Bo tylko z rado艣ci膮 ci do twarzy.

Leszek Turkiewicz


Najpopularniejsze

Zobacz tak偶e