X

Wyszukiwarka portalu iFrancja

Coco Chanel – zapachowa agentka numer 5

Coco Chanel – zapachowa agentka numer 5

Artykuł wprowadzono: 2 maja 2021

Oswobodzi┼éa kobiety z gorset├│w. Uzupe┼éni┼éa damsk─ů garderob─Ö spodniami oraz ma┼é─ů czarn─ů. Ubra┼éa kobiety w legendarny zapach Chanel 5. Ale s┼éynna projektantka Coco Chanel mia┼éa tak┼╝e mroczn─ů stron─Ö. Jak pisze Hal Vaughan w ksi─ů┼╝ce „Coco Chanel. Sypiaj─ůc z wrogiem”, by┼éa niemieckim szpiegiem i antysemitk─ů.

Na pocz─ůtku lat 20. minionego wieku Chanel by┼éa nie tylko znan─ů w┼éa┼Ťcicielk─ů sklepu. Da┼éa si─Ö pozna─ç jako ceniony mecenas sztuki. Wy┼éo┼╝y┼éa pieni─ůdze na „┼Üwi─Öto wiosny”, balet wystawiony przez Siergieja Diagilewa w jego choreografii, i zaprosi┼éa do swojego domu Diagilewa i Igora Strawi┼äskiego.

Jej przyjacielem by┼é te┼╝ Dymitr Paw┼éowicz Romanow, pretendent do rosyjskiego tronu. „Pod koniec 1920 roku, kiedy wielki ksi─ů┼╝─Ö sta┼é si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů intymnego ┼╝ycia Chanel, paryscy plotkarze ochrzcili jej now─ů przygod─Ö mianem +okresu s┼éowia┼äskiego+. Na cze┼Ť─ç nowego amanta Coco chcia┼éa stworzy─ç autentycznie rosyjsk─ů kolekcj─Ö. Zatrudni┼éa siostr─Ö Dymitra wielk─ů ksi─Ö┼╝n─Ö Mari─Ö i jej rosyjskich przyjaci├│┼é wygna┼äc├│w. By┼ée damy dworu carycy dostarcza┼éy koronki i materia┼éy wyszywane paciorkami po znacznie ni┼╝szej cenie ni┼╝ francuscy r─Ökodzielnicy. Tworzy┼éy zadziwiaj─ůce kombinacje dzianiny i futra, jak cho─çby bia┼éy p┼éaszcz Chanel z haftowanych i przycinanych rosyjskich soboli, pokazany w numerze +VogueÔÇÖa+ z 1920 roku” – pisze Vaughan. Pod wp┼éywem rosyjskiego ksi─Öcia stworzy┼éa tak┼╝e we┼éniane d┼╝erseje, sukienki z cienkiego bawe┼énianego mu┼Ťlinu, tiul na dzie┼ä, lamy i metaliczne koronki na wiecz├│r. Wszystko bardzo wystawne, podkre┼Ťla autor biografii. To w┼éa┼Ťnie Dymitr Paw┼éowicz zainspirowa┼é j─ů do stworzenia rosyjsko-s┼éowia┼äskiej kolekcji, a tak┼╝e do zaj─Öcia si─Ö perfumami.

„Dymitr przedstawi┼é Chanel swojego rosyjskiego przyjaciela emigranta, Ernesta Beaux, kt├│ry by┼é niegdy┼Ť oficjalnym perfumiarzem cara, i rozpocz─Ö┼éo si─Ö kolejne ┼Ťmia┼ée przedsi─Öwzi─Öcie w modzie” – czytamy w biografii.

Beaux przedstawi┼é Chanel kilka kompozycji perfum, ponumerowanych od 1 do 5 i od 20 do 24. Najbardziej zachwyci┼é j─ů numer 5 i zdecydowa┼éa, ┼╝e musi zosta─ç wprowadzony w 1921 roku, razem z jej kolekcj─ů. Nazwie wi─Öc nowy zapach Chanel No. 5. Sukces przer├│s┼é wszelkie oczekiwania, a jak wspomina Vaughan, „tw├│r Chanel i Beaux przetrwa┼é zmienne koleje los├│w wielkiego kryzysu i drugiej wojny ┼Ťwiatowej”.

W 1934 roku Chanel przenios┼éa si─Ö do apartamentu w hotelu Ritz. Hotel uchodzi┼é za synonim dobrego smaku, wyrafinowania i wygody, s┼éyn─ů┼é te┼╝ z doskona┼éych da┼ä wyszukanej kuchni francuskiej. To wtedy Chanel pozna┼éa ma┼é┼╝e┼ästwo Dincklage.

„Druga wojna ┼Ťwiatowa mia┼éa wybuchn─ů─ç za kilka tygodni, gdy francuskie w┼éadze ostrzeg┼éy przed tajn─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů szpiegowsk─ů Dincklagego i jego by┼éej ┼╝ony we Francji. Raport stanowi podsumowanie i obejmuje okres od 1931 roku: ma┼é┼╝e┼ästwo Dincklage +rozwiod┼éo si─Ö i Dincklage dostarcza┼é swoim mocodawcom w Berlinie informacje o niemieckich uchod┼║cach we Francji oraz wiadomo┼Ťci szpiegowskie o dzia┼éaniach w sprawie obrony narodowej+. Maximiliane Dincklage jest +c├│rk─ů pu┼ékownika niemieckiej armii, imperialnej armii kajzera, zwolenniczk─ů monarchii+. W sierpniu 1939 we Francji og┼éoszono mobilizacj─Ö. Dincklage uciek┼é do Szwajcarii. Francuski wywiad wojskowy poleci┼é zamkn─ů─ç baronow─ů Dincklage w areszcie domowym. W grudniu tego┼╝ roku francuskie w┼éadze wyda┼éy nakaz: +Obecno┼Ť─ç Maximiliane von Dincklage we Francji jest niebezpieczna. Agent 6000 prosi [agenta] 6610 o podj─Öcie wszelkich niezb─Ödnych krok├│w w celu internowania owej cudzoziemki+” – przypomina Vaughan.

Gdy po wyzwoleniu Chanel by┼éa pytana o Dincklagego, odpowiada┼éa: „Znam go od dwudziestu lat”. Wed┼éug niepotwierdzonych ┼║r├│de┼é, para ta pozna┼éa si─Ö w Pary┼╝u, kiedy Dincklage pracowa┼é w niemieckiej ambasadzie. Jednak zar├│wno ona, jak jej przyjaciele doskonale wiedzieli o nazistowskich powi─ůzaniach Dincklagego i jego szpiegowskiej dzia┼éalno┼Ťci we Francji.

Autor biografii przypomina, ┼╝e „dla szcz─Ö┼Ťliwc├│w, kt├│rzy zim─ů 1939-1940 byli go┼Ť─çmi Ritza, hotel pozosta┼é wysp─ů przedwojennego luksusu. Mimo brak├│w aprowizacyjnych i niedostatku wykwalifikowanego personelu Ritz by┼é mekk─ů dla zamo┼╝nych”. „Kiedy g┼éos syren przeciwlotniczych rozlega┼é si─Ö na korytarzach hotelu, Chanel jak wszyscy musia┼éa ucieka─ç ze swojego eleganckiego apartamentu, by schroni─ç si─Ö w hotelowych piwnicach” – pisze.

11 czerwca 1940 roku og┼éoszono Pary┼╝ miastem otwartym. Jak wi─Ökszo┼Ť─ç mieszka┼äc├│w Chanel rozpaczliwie pragn─Ö┼éa wydosta─ç si─Ö z miasta. Nikt nie wiedzia┼é, czy Pary┼╝ b─Ödzie zbombardowany lub rozjechany przez Wehrmacht. Projektantka opu┼Ťci┼éa Pary┼╝, kieruj─ůc si─Ö na po┼éudnie, przedzieraj─ůc przez zdesperowane masy uciekinier├│w.

„Skoro Vichy sta┼éo si─Ö teraz o┼Ťrodkiem w┼éadzy w strefie nieokupowanej, Chanel zapragn─Ö┼éa tam pojecha─ç” – pisze Vaughan. „By┼éa zdeterminowana, by przez Vichy wr├│ci─ç do Pary┼╝a. Zna┼éa PierreÔÇÖa Lavala, obecnie jednego z wa┼╝niejszych ministr├│w P├ętaina, przez jego c├│rk─Ö, Jos├ęe Laval de Chambrun (┼╝on─Ö Ren├ę de Chambruna, prawnika Chanel), i kilka ┼╝on ministr├│w Vichy, dawnych klientek i przyjaci├│┼éek z Pary┼╝a i Deauville”.

Chanel dotar┼éa do Vichy pod koniec lipca. Mia┼éa pow├│d, by tam si─Ö zatrzyma─ç – by┼éa zdecydowana poruszy─ç niebo i ziemi─Ö, by wydosta─ç swego siostrze┼äca Andr├ę z niewoli. Je┼Ťli nawet nie spotka┼éa si─Ö osobi┼Ťcie z Lavalem, niew─ůtpliwie prosi┼éa o rad─Ö wa┼╝nych przedstawicieli w┼éadz w Vichy. Ju┼╝ w 1940 roku ludzie dobrze poinformowani nie mieli w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e Niemcy pos┼éu┼╝─ů si─Ö je┼äcami jak kart─ů przetargow─ů. Je┼╝eli mia┼éa wydosta─ç Andr├ę na wolno┼Ť─ç, Chanel musia┼éa to zrobi─ç z pomoc─ů wysokiego dostojnika niemieckiego. Pojecha┼éa do Pary┼╝a gotowa do dzia┼éania. I tu w ┼╝yciu Chanel pojawia si─Ö Dincklage.

„W 1940 roku rozkwit┼é wielki romans, kiedy w jej ┼╝yciu w roli ch─Ötnego kawalera pojawi┼é si─Ö Dincklage, obecnie wy┼╝szy oficer niemieckich si┼é okupacyjnych” – czytamy w biografii. „Przez kilka nast─Öpnych lat Dincklage regulowa┼é stosunki Chanel z nazistowskimi dostojnikami w Pary┼╝u i Berlinie, za┼éatwi┼é te┼╝ w niemieckiej komendanturze Pary┼╝a zezwolenie dla Chanel na mieszkanie na si├│dmym pi─Ötrze w skrzydle Ritza od ulicy Cambon” – opisuje Vaughan. Jak dodaje, jedynie Dincklage lub inny wysoki dostojnik niemiecki m├│g┼é za┼éatwi─ç skomplikowane formalno┼Ťci pozwalaj─ůce jej na mieszkanie w Privatgast, cz─Ö┼Ťci hotelu zarezerwowanej dla przyjaci├│┼é Rzeszy. „Dla nielicznych uprzywilejowanych, jak Chanel i jej otoczenie, Pary┼╝ czasu wojny nie r├│┼╝ni┼é si─Ö tak naprawd─Ö od miasta w okresie pokoju” – czytamy.

Kolaborantka Fern Bedaux, s─ůsiadka Chanel w Ritzu, raportowa┼éa hrabiemu Josephowi Ledebur-Wichelnowi, kt├│ry by┼é jej kontaktem w Abwehrze, jak to Dincklage (mog┼éa nie wiedzie─ç, ┼╝e on te┼╝ by┼é agentem Abwehry) codziennie odwiedza┼é Chanel.

Z kolei zdobywca wielu nagr├│d literackich, Ian Ousby, historyk niemieckiej okupacji podczas drugiej wojny, pisze bez os┼éonek o zachowaniu Chanel przy posi┼ékach: „Coco Chanel pozwala┼éa sobie na antysemickie wynurzenia” na kolacjach u Abetza i Brinona. Podkre┼Ťla┼é te┼╝, ┼╝e zaproszenie na podobn─ů imprez─Ö by┼éo paszportem do towarzyskiej za┼╝y┼éo┼Ťci z czo┼éowymi nazistami.

Na pocz─ůtku 1941 roku Dincklage zostawi┼é Chanel w Pary┼╝u, a sam pojecha┼é do Berlina z baronem Louisem de Vaufrelandem. Wr├│ci┼é do Pary┼╝a z rozkazem komunikowania si─Ö bezpo┼Ťrednio z Berlinem. Sta┼é si─Ö wp┼éywowym starszym oficerem Abwehry. A tymczasem Vaufreland zas┼éu┼╝y┼é na tytu┼é V-Mann, co oznacza┼éo, ┼╝e sta┼é si─Ö zaufanym agentem Abwehry o pseudonimie „Piscatory”, agent numer F-7667 (V-Mann by┼éo tak┼╝e okre┼Ťleniem zaufanego agenta gestapo). Dincklage zorganizowa┼é teraz spotkanie Vaufrelanda i Chanel. „Ich pierwszy kontakt wypad┼é tak naturalnie, ┼╝e Chanel mog┼éa si─Ö pocz─ůtkowo nie zorientowa─ç, ┼╝e nadchodz─ůca przygoda zosta┼éa zaaran┼╝owana przez Dincklagego” – pisze Vaughan.

„Zawsze pomys┼éowa Chanel, oportunistka z urodzenia, uwa┼╝a┼éa, ┼╝e potrafi porusza─ç si─Ö w okupowanym przez nazist├│w Pary┼╝u oraz za┼éatwi─ç zwolnienie siostrze┼äca Andr├ę PalasseÔÇÖa z obozu jenieckiego i bezpiecznie sprowadzi─ç go w ramiona ciotki. By┼éo to pilne. Dowiedzia┼éa si─Ö, ┼╝e Andr├ę m├│g┼é zachorowa─ç na gru┼║lic─Ö. Abwehra doskonale si─Ö orientowa┼éa, ┼╝e Chanel martwi si─Ö losem siostrze┼äca. By┼éa gotowa jej pom├│c, ale nie za darmo” – wyja┼Ťnia autor biografii. Chanel stanowi┼éa dla Niemc├│w idealny obiekt werbunku: potrzebowa┼éa czego┼Ť, co Abwehra mog┼éa dostarczy─ç, a sama mia┼éa wysoko postawionych znajomych w Londynie, neutralnej Hiszpanii i w Pary┼╝u.

Wiosn─ů 1941 roku Neubauer odwiedzi┼é Chanel i Vaufrelanda w butiku-biurze przy ulicy Cambon. Zapewni┼é, ┼╝e pomo┼╝e w uwolnieniu Andr├ę, je┼Ťli Chanel zgodzi si─Ö pom├│c Niemcom w zdobyciu ÔÇ×politycznychÔÇŁ informacji w Madrycie. Vaufreland szybko przekona┼é Chanel, ┼╝e z pomoc─ů swoich niemieckich przyjaci├│┼é zdo┼éa za┼éatwi─ç uwolnienie Andr├ę ze stalagu i jego powr├│t do Pary┼╝a.

Chanel by┼éa zachwycona perspektyw─ů podr├│┼╝y do Hiszpanii. Wed┼éug p├│┼║niejszych zezna┼ä Vaufrelanda przed francuskim s─Ödzi─ů, Chanel ÔÇ×sprytnie zasugerowa┼éa, ┼╝e potrzebuje wizy na wyjazd do Hiszpanii i do Anglii, aby przekaza─ç swoim wysoko postawionym przyjacio┼éom ekonomiczne i polityczne informacjeÔÇŁ.

W kt├│rym┼Ť momencie 1941 roku Abwehra zapisa┼éa Gabrielle Chanel w swoim berli┼äskim rejestrze jako agentk─Ö F-7124, pseudonim Westminster.

Chanel i Vaufreland nigdy nie pojechali do Portugalii. P├│┼║n─ů jesieni─ů czy na pocz─ůtku zimy 1941 roku wr├│cili do Pary┼╝a.

Jak pisze Vaughan, „Chanel musia┼éa wiedzie─ç o ob┼éawach na paryskich ┼╗yd├│w. John Updike napisa┼é w +New Yorkerze+ z wrze┼Ťnia 1998, ┼╝e +wszystkie dowody ┼Ťwiadcz─ů o ca┼ékowitej oboj─Ötno┼Ťci Chanel na los jej ┼╝ydowskich s─ůsiad├│w czy na wyrzeczenia i upokorzenia b─Öd─ůce udzia┼éem przewa┼╝aj─ůcej liczby pary┼╝an+. Updike pisa┼é, ┼╝e pi─Ö─çdziesi─Öcioo┼Ťmioletnia Chanel zdawa┼éa si─Ö +szcz─Ö┼Ťliwa+, ┼╝yj─ůc ze swoim niemieckim kochankiem. +Szcz─Ö┼Ťliwa w ┼Ťwiecie, w kt├│rym obok nich wyrasta┼éy g├│ry nieszcz─Ö┼Ťcia […] w dzielnicy ┼╝ydowskiej, pi─Ötna┼Ťcie minut spacerkiem od Ritza+”.

To nie wszystkie szczeg├│┼éy z ┼╝ycia Chanel zawarte w ksi─ů┼╝ce Vaughana. Jest tu tak┼╝e wspomniana historia spotkania Chanel i Dincklagego z szefem wywiadu genera┼éem Walterem Schellenbergiem w Berlinie. Jak przypomina autor biografii, znajduje si─Ö na w protoko┼éach brytyjskich tajnych s┼éu┼╝b z zezna┼ä Schellenberga z┼éo┼╝onych podczas „ci─Ö┼╝kich” przes┼éucha┼ä, kt├│re ci─ůgn─Ö┼éy si─Ö przez kilka miesi─Öcy 1945 roku po jego aresztowaniu przez Brytyjczyk├│w.

Biografia Vaughana „Coco Chanel. Sypiaj─ůc z wrogiem” jako pierwsza ujawnia szokuj─ůce fakty z ┼╝ycia legendarnej projektantki mody: wsp├│┼éprac─Ö z nazistami, d┼éugoletni romans z niemieckim szpiegiem i tajn─ů misj─Ö dla Himmlera. Vaughan znakomicie udowadnia, ┼╝e Chanel nie by┼éa niewinn─ů ofiar─ů okoliczno┼Ťci podczas II wojny ┼Ťwiatowej, ale pe┼énoprawn─ů agentk─ů Abwehry z w┼éasnym numerem i kryptonimem: Westminster.

PAP


Najpopularniejsze

Zobacz tak┼╝e