Komunikacja interpersonalna, psychol., socjol. proces, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje w bezpośrednim kontakcie z inną osobą. Taką definicję znajdziemy w słowniku. Termin komunikacja pochodzi od łacińskiego comunicare, co znaczy: dzielić , brać udział. Komunikowanie się jest zatem celowe i świadome, ponieważ działaniem każdego uczestnika procesu kierują określone motywy.
Wydawałoby się, że współcześnie dysponujemy nieograniczonymi środkami do szeroko rozumianego komunikowania się. Porozumiewanie się za pośrednictwem sieci internetowej zdaje się stwarzać nieograniczone możliwości komunikacyjne, zarówno w sferze docierania do informacji, wymiany informacji ja i zachowań, które kiedyś miały bezpośredni społeczny charakter. Nie musimy już wchodzić w bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem, aby zawrzeć z nim znajomość, wymienić się informacjami. Nie oznacza to jednak, że bezpośrednie kontakty nie są nam już potrzebne.
Miejscem szczególnym dla bezpośredniej komunikacji jest szkoła. Nauczanie i wychowanie to nieustający proces komunikacji. Pełen zakres komunikacji, jaki ma miejsce w szkole, obejmuje zarówno uczniów, jak i rodziców i nauczycieli. Ma to bez wątpienia istotny wpływ na jakość pracy szkoły.
Efektywna komunikacja pedagogiczna w szkole jest podstawą procesów dydaktyczno – wychowawczych, a w definicji UNESCO czytamy : edukacja jest to zorganizowana i trwała komunikacja, mająca na celu uczenie się. Sprawne porozumiewanie się to podstawowa umiejętność społeczna. Prawidłowa komunikacja pozwala osiągnąć wzajemne porozumienie, dzięki niej uczymy się wyrażać siebie, wywierać wpływ i rozwiązywać problemy. Wymiana informacji umożliwia rozwój, a jej brak skazuje na samotność i wyobcowanie. Komunikacja pedagogiczna jest procesem wielokierunkowym i podobnie jak każdy proces komunikacji międzyludzkiej odnosi się do trzech wzajemnie warunkujących się elementów:
  • języka
  • sygnałów niewerbalnych
  • umiejętności słuchania.
Odbywa się ona w określonych warunkach, czasie i zależy od pełnionych przez jednostki ról społecznych. Terenem komunikacji jest zazwyczaj szkoła, a wymiana informacji między nauczycielem a uczniem zachodzi podczas zajęć lekcyjnych. Uczestników interakcji w komunikacji edukacyjnej łączy formalny typ kontaktów społecznych, w którym dominującą rolę w procesie porozumiewania na ogół pełni nauczyciel. Specyfika komunikacji edukacyjnej polega na celowym i intencjonalnym oddziaływaniu nauczyciela na wychowanków, w bezwarunkowej akceptacji dziecka oraz w działaniach ukierunkowanych na pomoc, wsparcie i pobudzanie rozwoju ucznia, wyzwalanie oraz ukierunkowywanie jego aktywności i spełnia dwa podstawowe zadania:
1.Nauczanie - nauczyciel za pomocą zamierzonych zachowań komunikacyjnych informuje uczniów o stanie wiedzy z jakiejś dziedziny, stara się rozbudzić ciekawość poznawczą kształtuje nastawienie ucznia do swojej osoby i przekazywanych treści programowych. Kształtuje emocjonalny klimat w klasie.
2.Wychowanie - zmierza ono do wywołania i rozwinięcia w dziecku pewnej liczby stanów fizycznych, umysłowych i moralnych. To zamierzony i świadomy wpływ na wychowanka podejmowany w ustalonym celu i określonej sytuacji. Tym celem jest wszechstronny rozwój człowieka i przygotowanie go do życia według przyjętego wzoru. Wzór ten ukazuje znaczące wartości dla danego społeczeństwa.
Każda z osób komunikujących się w szkole występuje jako nadawca lub odbiorca przekazów werbalnych i niewerbalnych. Wszyscy uczestnicy komunikacji mają swoje zalety, ale i wady, swoje słabości, przyzwyczajenia, nawyki, bagaż doświadczeń i przeżyć, które w bardzo istotny sposób wpływają na komunikację.
W komunikowaniu interpersonalnym możemy wyróżnić zasadnicze typy zachowań uczestników:[2]

mosty-zamiast-muroiw.png

Zachowanie uległe, oznaczające tendencję do ucieczki jest, podobnie jak agresywne (tendencja do walki) oparte na reakcjach instynktownych, jakie przejawia się w obliczu zagrożenia i manipulacyjne ( narzucanie własnych zasad bez dyskusji ) są w komunikowaniu się mało efektywne. Znacznie bardziej przydatne w dochodzeniu do porozumienia są takie umiejętności jak argumentowanie czy dyskutowanie.
Można rozróżnić następujące poziomy komunikacji interpersonalnej szkole:[3]
Poziom obronny. Na poziomie obronnym spowodowanym wzajemnym niskim zaufaniem, obie strony starają się „nie odkryć” i nie przegrać, a o przykrej reszcie stara się jak najszybciej zapomnieć. Uczeń ( lub rodzic) przyjmuje do wiadomości tylko to, co może mu pomóc w samoobronie nie odbiera pozytywnego sensu wypowiedzi nauczyciela, bo nie wierzy w jego dobre intencje.
Poziom kompromisu, który cec***e wzajemne poszanowanie praw i godności osobistej. Nauczyciel stara się wejść w położenie ucznia ( rodzica) i oszczędzić mu przykrości, natomiast uczeń stara się nie utrudniać pracy nauczycielowi. Utrzymywany jest dystans i oszczędne zaangażowanie.
Poziom synergiczny. Na tym poziomie rozmówcy wspierają się wzajemnie i, na co potrzeba jednak pełnego zaufania między nauczycielem, uczniem, bądź rodzicem.
Biorąc pod uwagę powszechność, potrzebę procesu komunikowania się i jego funkcje należy dążyć do jego usprawniania i pokonywania zakłócających go czynników.
Głównym zadaniem jest zatem poznanie oraz integracja między podmiotami, z których to wynikają konstrukty budujące dialog, takie jak współpraca, wspólne dochodzenie do prawdy i poznania, dające możliwość przewartościowywania systemów merytorycznych każdego z podmiotów. Owe podmioty w dialogu powinny występować w charakterze partnerów, a ich stosunki powinny opierać się przede wszystkim na szacunku i uczuciu empatii względem drugiej ze stron.
Komunikowanie się ludzi wewnątrz szkoły winno być ukierunkowane na efektywność i skuteczność, a więc na taki stan komunikacji interpersonalnej gdzie:
ü wszyscy pracownicy (nauczyciele, pracownicy administracyjni i władze każdego szczebla, pracownicy obsługi) są życzliwymi i wiarygodnymi nadawcami oraz odbiorcami komunikatów, szczególnie tych adresowanych do uczniów i rodziców kreujących tzw. wizerunek szkoły,
ü komunikaty są jasne, logiczne i przesyłane w uzgodnionym języku, z wcześniej przyjętym kodem i formą,
ü uczciwą i nieskrywaną intencją każdego nadawcy jest uzyskanie porozumienia,
ü panuje spokój i odpowiedni nastrój ( żadnych szumów, zafałszowań, zakłóceń, ukrytych zamiarów czy podtekstów),
ü wszyscy nadawcy i odbiorcy posługują się ukształtowanymi (na wysokim poziomie) umiejętnościami komunikacyjnymi, łącznie z przyjaznymi postawami, właściwą (nie zafałszowaną!) autoprezentacją, a także nie stosują jakichkolwiek barier komunikacyjnych.[4] Powyższa sytuacja jest idealna. Idealna ale czy nieosiągalna?
Problem komunikacji interpersonalnej w szkole został w niniejszym artykule zasygnalizowany w bardzo uproszczonym skrócie. Myślę, że zainteresowani tematem znajdą więcej wyczerpujących informacji w poniższej bibliografii.
Dziękuję za uwagę.
Dominika Kulig-nauczyciel języka polskiego


Bibliografia:

1. Grądzki Władysław, Wzajemnie się taksują. Relacje nauczyciel- uczeń [w:] Edukacja i Dialog, 1993, nr 4, s. 33 - 34
2. Hofman Zdzisław, Znaczenie integracji i komunikacji w pracy pedagogicznej [w:] Grupa i Zabawa, 1997, nr 3, s. 20 - 26 .
Kazimierczak Maria, Umiejętności interpersonalne jako element profilaktyki agresji [w:] Problemy Poradnictwa Psychologiczno- Pedagogicznego,1998, nr 2, s.51 – 54.
3. Król-Fijewska Maria, Stanowczo, łagodnie, bez lęku, INTRA, Warszawa 1993.
4. Maliszewski Wojciech, Komunikacja społeczna w szkole, źródło: http://www.wpsnz.uz.zgora.pl/erasmus...ksiazka_pl.pdf
5. Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej, red. Naukowa John Stewart, PWN Warszawa 2005.
6. Okoń Zofia, Komunikacja interpersonalna w szkole [w:] Edukacja i Dialog, 2003, nr 1, s. 50 – 53.
7. Sztuka nauczania. Podręcznik akademicki, red. naukowa Krzysztof Kruszewski, PWN Warszawa 2004.



------------------
[1] Tytuł artykułu został zaczerpnięty z : Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej, red. Naukowa John Stewart, PWN Warszawa 2005.

[2] M. Król-Fijewska, Stanowczo, łagodnie, bez lęku – czyli 13 wykładów o asertywności, INTRA, Warszawa 1993.

[3] Takie rozróżnienie wprowadził S. Covey, zob.: komunikacja synergiczna [w:]Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej, red. Naukowa John Stewart, PWN Warszawa 2005.

[4] Por. Maliszewski Wojciech, Komunikacja społeczna w szkole, źródło: http://www.wpsnz.uz.zgora.pl/erasmus...ksiazka_pl.pdf.