Traktuj dziecko tak jakbyś chciał aby ono traktowało Ciebie“
Waldemar Łysiak



Nikt nie rodzi się prymusem. Umiejętności i postawy potrzebne do osiągania sukcesów w szkole dziecko opanowuje już w pierwszych latach życia. Przygotowanie do roli ucznia rozpoczyna się bardzo wcześnie. To rodzice są pierwszymi nauczycielami i tę funkcję pełnią przez wiele lat. Uczestniczą w wykształceniu dzieci i są najbliżej ich problemów. Nie bez powodu mówi się, że dom ma ogromny wpływ na to, co dzieje się w szkole. Dziecko, które czuje się kochane, potrzebne rodzicom, ma poczucie bezpieczeństwa, akceptacji i uznania ma motywację do wielu działań, identyfikuje się z nimi.
W początkowym etapie edukacji rodzice w domu i nauczyciel w szkole należą do najważniejszych osób dla dzieci. Dlatego ich partnerska współpraca jest niezbędna dla rozwoju pozytywnej motywacji do nauki. Partnerstwo przejawia się między innymi
w przestrzeganiu praw dziecka zawartych w „ Dekalogu dla rodziców i nauczycieli “ :
v Nie upokarzaj dziecka: bo ono jak Ty, ma silne poczucie własnej godności.
v Staraj się nie stosować takich metod, których sam w dzieciństwie nie akceptowałeś.
v Pozwalaj dziecku dokonywać wyboru w miarę możliwości jak najczęściej.
v Jeśli zachowałeś się wobec dziecka niewłaściwie, przeproś je i wytłumacz się. Nie bój się utraty autorytetu, dziecko i tak wie kiedy popełniasz błędy.
v Nigdy nie mów źle o dziecku, w szczególności w obecności innych osób.
v Nie mów „zrobisz to, bo ja tak chcę“ – jeżeli musisz czegoś zabronić, zawsze to uzasadnij.
v Jeśli wydajesz polecenia dziecku, staraj się nie stać nad nim i mówić „z góry swego autorytetu“.
v Nie musisz być za wszelką cenę konsekwentny. I nie musisz być w zgodzie z innym dorosłym przeciwko dziecku, jeśli wiesz, że on nie miał racji.
v Gdy nie wiesz jak postąpić, pomyśl, jak Ty poczułbyś się będąc dzieckiem.
v Staraj się być czasem adwokatem własnego dziecka.
Często słyszymy , że „dziecko źle się uczy , bo nie ma motywacji do nauki“, „nie radzi sobie z nauką, bo ma słabą motywację“. Z brakiem motywacji łączy się potocznie – lenistwo, brak chęci do działania. Łatwo postawić taką „diagnozę“, która zwalnia nas od odpowiedzialności i podjęcia działań na rzecz rozwijania motywacji, którą rodzice mogą kształtować u dzieci. Równocześnie warto mieć świadomość tego, jak łatwo motywacja może być osłabiana lub wręcz hamowana.
Budując pozytywną motywacje do nauki należy pamiętać, że każdy wysiłek, każdy efekt działania powinien być zauważony, że w każdym można znaleźć coś godnego pochwalenia. Postępując w ten sposób mamy dużą szansę, że nawet u dzieci z niepowodzeniami poczucie : nie umiem tak jak inni, jestem do niczego będzie powoli zmieniać się w poczucie : jeszcze nauczę się, pani (mama, tata, babcia) wierzy we mnie. Taka wiara dodaje dziecku skrzydeł, wzrasta chęć do działania.
Ważną rolę odgrywają słowa zawarte w poleceniach, nakazach, zakazach, normach, regulaminach. Są nośnikami informacji – pobudzają do działania lub skutecznie zniechęcają. Oto kilka przykładów starannie napisany tekst ; świetnie ; spróbuj raz jeszcze, to trudne, ale dasz radę Słowa obniżające motywację : nie uczysz się ; zupełnie źle zrobione ; nie umiesz ; może byś tak wreszcie nauczył się czytać ; i co nam dzisiaj mądrego powiesz, pewnie bzdury
Zarówno w życiu jak i w szkole, wzmocnienia pozytywne odgrywają zasadniczą rolę – motywują do podejmowania coraz to nowych wyzwań i coraz lepszego działania.
Najczęstszą motywacja do nauki dzieci jest motywacją zewnętrzną. W przypadku tej motywacji celem działania jest unikniecie negatywnej lub dążenie do pozytywnej oceny swoich działań. W efekcie dziecko :
v unika porażek
v nie jest wytrwałe podczas wykonywania zadań
v niewykorzystuje w pełni swioch zdolności
v ma skłonność do lęków i negatywnego postrzegania samego siebie
v popełniane błędy przypisuje brakowi zdolności
v jest niepewne, co do jakości efektu końcowego
Im młodsze dziecko, tym większe znaczenie ma motywacja zewnętrzna (pochwały, zachęta, akceptacja). Właściwie stosowany system pozytywnych wzmocnień uruchamia procesy emocjonalne (przyjemność, ciekawość, chęć wygrania), które sprzyjają powstawaniu motywacji pozytywnej. Najkorzystniejsza jest motywacja oparta o ciekawość
i zainteresowania.
Badania wykazały, że wewnętrzna motywacja do nauki idzie w parze z:
§ wysokim poziomem przyjemności czerpanym z nauki
§ większą ciekawością świata
§ niższym poziomem lęku przed szkołą
§ skłonnością do podejmowania zadań stanowiących „wyzwanie“ dla jednostki
§ lepszymi osiągnięciami w nauce
Na ogół rodzice troszczą się o stworzenie dziecku korzystnych warunków, a w razie niepowodzeń w nauce podejmują środki zaradcze. Pamiętajmy jednak, że pomoc nie polega na wyręczaniu dziecka, lecz zachęcaniu go do aktywności. Można z powodzeniem i bez specjalnych środków rozwijać w domu gotowość do nauki, wyrabiać odporność emocjonalną, a także nawyki racjonalnego zachowania się w sytuacjach trudnych. Z dzieckiem pracujemy tak, by chciało działać . Nie zmuszamy do ćwiczeń, nie przekupujemy, nie szantażujemy, nie odrabiamy za nie lekcji. Uczymy, że pokonywanie trudności może być przyjemne. Uczeń ma wiedzieć, że to on odpowiada za odrabianie zadań domowych i w zasadzie powinien sam sobie z nimi poradzić.
Rodzice, którzy chronią swą pociechę przed trudnościami i rozwiązują za nią wszystkie problemy, wyrządzają dziecku wielką krzywdę. Staje się ono bezradne wobec sytuacji szkolnych, które wymagają odporności psychicznej i kierowania swym zachowaniem, mimo pojawiających się przeciwności. Natomiast stawianie dziecku zbyt wysokich wymagań i nieliczenie się z jego możliwościami powoduje frustrację, gniew, brak wiary we własne siły. Dziecko uczy się zachowań agresywnych i nie mogąc odwzajemnić się rodzicom, przenosi swoją złość na kolegów, czy młodsze rodzeństwo.
Bagatelizowanie pierwszych kłopotów szkolnych dziecka lub karanie go bez usiłowania dotarcia do ich przyczyn może wywołać trudności wychowawcze i reakcje nerwicowe. Częste niepowodzenia stają się przyczyną zniechęcenia małego ucznia do nauki, spotęgowanego niezadowoleniem i brakiem zrozumienia ze strony dorosłych. Jeśli takie zachowania dotyczą waszego dziecka, zwróćcie na nie uwagę, zastanówcie się nad przyczynami. Pamiętajcie, że ciągłe porażki powodują utratę wiary we własne możliwości, niszczą zainteresowania poznawcze i powodują zmniejszenie motywacji do nauki.
Dziecko utwierdza się w przekonaniu, że jest mniej zdolne, że nic mu nie wychodzi. Maleją oczekiwania wobec samego siebie, pojawia się obojętność na opinię innych, stępia się wrażliwość na ocenianie. Rodzice jednak zbyt często brak osiągnięć w nauce tłumaczą nerwowością, lenistwem, brakiem chęci do uczenia się.
Zastanówmy się czy na pewno tak jest. Czasami tak, ale na ogół niepowodzenia szkolne są wynikiem czynników niezależnych od woli i chęci dziecka.
Zaufajcie nauczycielowi, który wskaże wam sposoby działania, których celem jest pomoc, nie traktujcie dodatkowych ćwiczeń jako obciążenia, nie narzekajcie przy dziecku „nie mam czasu, a muszę jeszcze z tobą pracować“, nie krytykujcie zadanych ćwiczeń, choćby wydawały wam się bezsensowne, na pewno mają jakiś ważny cel, wymagajcie systematyczności. Miejcie na uwadze to, że droga choćby do małego sukcesu może okazać się długa. Okażcie cierpliwość i konsekwencję, towarzyszcie swojemu dziecku w jego wysiłkach. Nauczcie wasze dziecko patrzeć na szkołę nie jak na miejsce tortur , ale jak na teren zdobywania nowych sprawności, umiejętności i wiedzy. Przygotujcie je do nieuniknionych trudności i niepowodzeń. Tłumaczcie, że każdy zdobywca przeżywa zarówno sukcesy jak i porażki. Słowa „ucz się, czytaj, pracuj“ nigdy nie przemówią tak silnie jak przykład. Obraz rodzica czytającego, uczącego się lub uczącego się razem z dzieckiem zachęca do większego wysiłku. Dzieci stawiające sobie za cel zdobycie wiedzy lepiej się uczą, czerpią większą przyjemność z nauki.
W zapewnieniu dziecku sukcesu przydatne mogą być następujące rady :
v Bądź życzliwym, pogodnym, cierpliwym przewodnikiem i towarzyszem swego dziecka w jego sukcesach i kłopotach szkolnych.
v Staraj się zrozumieć swoje dziecko: jego potrzeby, możliwości i ograniczenia.
v Spróbuj jak najwcześniej zaobserwować, czy twoje dziecko ma trudności, na czym one polegają i co może być ich przyczyną – wyjaśnij swoje wątpliwości, omów spostrzeżenia na drodze konsultacji z psychologiem, logopedą, pedagogiem i w razie potrzeby z lekarzem.
v Spróbuj pomóc swojemu dziecku – zaobserwuj w czasie codziennej pracy
z dzieckiem co jest najskuteczniejsze dla przezwyciężenia jego trudności: w razie potrzeby skorzystaj z fachowej pomocy.
v Chwal i nagradzaj swoje dziecko nie tyle za efekty pracy, co za włożony w nią wysiłek oraz spraw, aby praca z dzieckiem stała się waszą wspólną przyjemnością.
Niech szkoła i rodzice będą partnerami w budzeniu u dziecka zamiłowania do nauki.
Opracowała : Maria Toczek-nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej
Źródła:- Trzcińska M. Motywacja do nauki
http://www.zs.ozimek.pl/trzcinska/analiza2.html
Inne pozycje:

- Reykowski J. (1985). Emocje i motywacja.- Laguna M. (1996). Motywacja wewnętrzna i zewnętrzna.- Zarzycka J. (2006). Poradnik dla rodziców pierwszoklasistów. WSiP- Janiszewska B. (2010). Żeby dziecku chciało się chcieć. WSiP